Europese gasprijs stijgt naar hoogste niveau in drie jaar: wat de aanhoudende LNG-schaarste betekent voor Shell en TotalEnergies

De Europese gasprijs staat richting de winter op het hoogste niveau in meer dan drie jaar, terwijl de gasopslag op het continent met circa 65% ruim onder het historisch gemiddelde van 88% voor deze tijd van het jaar ligt. De belangrijkste oorzaak is de aanhoudende productiebeperking bij de Qatarese LNG-installaties, die sinds eerder dit jaar een groot deel van 's werelds LNG-aanbod van de markt houdt. Voor energiebedrijven als Shell en TotalEnergies is dat een tweesnijdend zwaard, terwijl energie-intensieve industrie zoals BASF vooral het kostenrisico voelt.

Waarom staat de Europese gasopslag zo laag richting de winter?

De Europese gasopslag staat begin september op ongeveer 65% van de capaciteit, tegen een historisch gemiddelde van 88% voor deze tijd van het jaar — een verschil dat de winter risicovoller maakt dan gebruikelijk. Normaal gesproken vullen Europese landen hun ondergrondse opslagen in de zomer met relatief goedkoop LNG en pijpleidinggas, zodat ze de winter met een comfortabele buffer ingaan. Dat vullen is dit jaar trager verlopen, vooral omdat een deel van het LNG-aanbod dat normaal richting Europa was gepland, door de aanhoudende schaarste elders naartoe is gegaan.

De belangrijkste aanjager van die schaarste ligt bij Qatar, wereldwijd goed voor ongeveer een vijfde van alle LNG-export. Nadat eerder dit jaar aanvallen op het grote LNG-complex bij Ras Laffan de productie deels platlegden, kon die capaciteit niet volledig worden herbouwd vóór het huidige stookseizoen. Een deel van de tankers die normaal via de Straat van Hormuz vertrekken, moet omvaren of blijft aan de kade, wat het beschikbare aanbod verder beperkt op een moment dat zowel Europa als Azië tegelijk naar dezelfde ladingen concurreren.

Wat betekent de aanhoudende LNG-schaarste voor Shell en TotalEnergies?

Shell, wereldwijd de grootste handelaar in vloeibaar aardgas, riep eerder dit jaar force majeure uit op een deel van zijn Qatarese LNG-contracten toen de productie daar wegviel — het bedrijf kon simpelweg niet leveren wat het had toegezegd. Dat klinkt negatief, maar de keerzijde is dat een aanhoudend krappe markt de marges op de LNG-volumes die Shell wél weet te leveren, ondersteunt. TotalEnergies zit in een vergelijkbare positie: het Franse energieconcern heeft een omvangrijke eigen LNG-portefeuille en profiteert normaliter van hogere gasprijzen, al blijft ook voor Total onduidelijk hoeveel van de eigen productie- en leveringscapaciteit door de aanhoudende onrust in de regio wordt geraakt.

Energiewaakhond ACER waarschuwde dat een aanhoudende uitval van de Qatarese productie tot een wereldwijd LNG-tekort van ongeveer 26 miljard kubieke meter kan leiden — en tot wel 56 miljard kubieke meter als de situatie van april tot december aanhoudt. Voor Europa betekent dat vooral dat het continent structureel meer moet betalen om LNG-ladingen weg te kopen van Aziatische afnemers, die vaak bereid zijn een hogere prijs te betalen. Enkele ladingen die oorspronkelijk richting Europese terminals waren gepland, zijn de afgelopen periode al omgeleid naar de hoger biedende Aziatische markt.

Welke Europese industrie loopt het meeste risico bij aanhoudend hoge gasprijzen?

Voor energiebedrijven is een hogere gasprijs deels een compensatie voor lagere volumes, maar voor energie-intensieve industrie is het puur een kostenpost. Chemieconcern BASF, dat aardgas zowel als brandstof als grondstof gebruikt, is een van de Europese namen met de grootste blootstelling aan de gasprijs: hogere energiekosten drukken direct op de marges van energie-intensieve productielijnen, terwijl de vraag naar chemische basisproducten conjunctuurgevoelig blijft. Ook staal- en glasproducenten, die continu op hoge temperaturen moeten produceren, voelen een aanhoudend hoge gasprijs sneller dan sectoren met een lagere energie-intensiteit.

Shell is een Brits-Nederlands energieconcern en wereldwijd de grootste handelaar in vloeibaar aardgas (LNG). TotalEnergies is een Frans energieconcern met een omvangrijke eigen LNG-portefeuille. BASF is een Duits chemieconcern dat aardgas op grote schaal gebruikt als brandstof en grondstof.

Voor Nederlandse huishoudens werkt een hogere TTF-gasprijs — de referentieprijs die via de Amsterdamse beurs ICE Endex wordt verhandeld — met vertraging door in de eigen energierekening, afhankelijk van het type contract. Wie nog een langlopend vastrecht heeft, merkt vooralsnog weinig van de huidige prijsstijging.

Visie en vooruitzichten: hoeveel pijn de winter uiteindelijk doet, hangt vooral af van twee factoren die buiten Europa's controle liggen: hoe snel Qatar zijn LNG-productie kan herstellen, en hoe koud de winter daadwerkelijk wordt. Een zachte winter met een geleidelijk herstel van de Qatarese capaciteit zou de huidige krapte grotendeels laten wegebben zonder acute tekorten; een strenge winter gecombineerd met een aanhoudende productie-uitval zou de gasopslag richting het voorjaar veel verder laten leeglopen dan gebruikelijk, met het risico op nog hogere piekprijzen. Voor energiebedrijven als Shell en TotalEnergies blijft de opgave om voldoende alternatieve volumes — uit de VS, Noorwegen of elders — aan te trekken om klanten te blijven bedienen zonder zelf in de kou te blijven staan, terwijl energie-intensieve industrie als BASF vooral moet hopen dat de prijs niet nóg verder oploopt voordat er meer aanbod beschikbaar komt.

De informatie in dit artikel is uitsluitend bedoeld ter informatie. De genoemde koersen en cijfers kunnen inmiddels zijn gewijzigd. Dit is geen beleggingsadvies.