Rente en aandelenkoersen uitgelegd: waarom een hoge rente aandelen raakt

Een 10-jaarsrente van ruim 5% en een Fed die nog een renteverhoging in de pijplijn heeft: de afgelopen weken ging bijna elk marktbericht over de rente, en de Nasdaq boekte zijn slechtste week sinds juni. Maar waarom raakt de rente aandelenkoersen, en waarom lijden sommige aandelen veel meer dan andere? Deze gids legt het mechanisme stap voor stap uit, met een rekenvoorbeeld dat u zelf kunt narekenen.

Veel beleggers beginnen met de vraag "gaat de rente omhoog of omlaag?" en daarna pas met "wat betekent dat voor mijn aandelen?". Dat is de verkeerde volgorde. Eerst is het belangrijk te begrijpen langs welke wegen rente een aandelenkoers beïnvloedt. Er zijn er drie, en ze werken niet voor elk bedrijf even sterk. Wie die drie kent, snapt ook waarom een hoge rente de ene sector hard raakt, terwijl een andere sector bijna onaangeroerd blijft.

Wat is de rente en welke rente telt voor aandelen?

Als beleggers het over "de rente" hebben, bedoelen ze twee verschillende dingen. De beleidsrente wordt bepaald door de centrale bank, in de Verenigde Staten de Federal Reserve (de Fed). Dat is de rente waartegen banken onderling kortlopend geld lenen; in de VS ligt die nu op 3,75–4,00%. De 10-jaarsrente is het rendement op Amerikaanse staatsobligaties met een looptijd van tien jaar. Die wordt niet door de Fed vastgesteld, maar door de markt: door vraag en aanbod van obligaties, verwachtingen over inflatie en het vertrouwen in de overheidsfinanciën.

Voor aandelenwaardering is vooral de lange rente belangrijk, omdat aandelen ook een lange horizon hebben. De 10-jaarsrente geldt als de standaard "risicovrije" rente: wat u zonder noemenswaardig risico kunt verdienen als u uw geld aan de Amerikaanse overheid uitleent. Alles wat een aandeel verwacht te verdienen, moet daar met een toeslag bovenop uitkomen. Zakt de risicovrije rente, dan is die lat laag; stijgt hij naar 5%, dan ligt de lat hoger. Lees voor een vergelijking van beide beleggingsvormen ook ons artikel over aandelen of Amerikaanse staatsobligaties bij 5% rente.

Waarom daalt een aandeel als de rente stijgt?

Het kort en direct antwoord: omdat de waarde van een aandeel de som is van alle winsten die het bedrijf in de toekomst verwacht te maken, en die toekomstige winsten worden bij een hogere rente zwaarder gekort. Dat heet discontering. Een euro die u pas over tien jaar ontvangt, is nu minder waard dan een euro vandaag, omdat u de euro van vandaag zou kunnen uitlenen tegen rente. Hoe hoger die rente, hoe minder een toekomstige euro nu waard is. Analisten gebruiken dit principe in elk waarderingsmodel; zie ook waarderingsmaatstaven voorbij de K/W.

Een rekenvoorbeeld met twee bedrijven

Stel dat bedrijf A over 5 jaar een winst van 10 euro maakt en bedrijf B pas over 15 jaar, ook 10 euro. Wat is die winst vandaag waard bij een rente van 3% en bij 5%? U deelt de winst door (1 + rente) tot de macht van het aantal jaren:

Dezelfde renteverhoging van twee procentpunt kost bedrijf A ruim 9% aan waarde, maar bedrijf B ruim 25%. Dat is het hele geheim achter de uitspraak "rente raakt groeiaandelen harder". Bedrijven waarvan de verwachte winst vooral ver in de toekomst ligt (jonge groeibedrijven, verliesgevende technologiebedrijven) zijn gevoeliger dan bedrijven die nu al veel winst maken en uitkeren. Het is een vereenvoudigd model zonder groei of risico-opslag, maar de richting en de verhouding kloppen.

Via welke drie wegen werkt rente door op aandelen?

Het discontovoet-effect is de bekendste route, maar niet de enige. Beleggers kijken in de praktijk naar drie kanalen tegelijk:

• Waardering (discontering). Hierboven uitgelegd. Dit effect werkt direct en vaak binnen één handelsdag, omdat het beleggers zijn die hun waarderingsmodellen aanpassen zodra de 10-jaarsrente beweegt.
• Financieringskosten. Bedrijven met veel schuld betalen meer rente als ze lenen of herfinancieren. Dat drukt de winst, vooral bij bedrijven die veel investeren met geleend geld, zoals vastgoed, nutsbedrijven en bouwers van AI-datacenters. Bij een bedrijf met een kasoverschot werkt dit juist omgekeerd: het verdient meer op zijn spaargeld.
• Concurrentie van obligaties. Als een staatsobligatie 5,1% oplevert, moeten aandelen beleggers overtuigen waarom ze meer risico nemen. Een aandeel met een koers/winstverhouding (K/W) van 20 heeft een "winstrendement" van 5% (1 gedeeld door 20); bij een K/W van 25 is dat 4%, lager dan de obligatierente. Dat betekent niet dat zo'n aandeel te duur is, wel dat de verwachte groei de rekening moet dragen.

Een vierde, indirect kanaal is de economie zelf. Een centrale bank verhoogt de rente meestal om inflatie te bestrijden. Hogere rente remt kredietverlening en bestedingen, wat de bedrijfswinsten kan raken. Daarom reageren aandelen soms niet alleen op de rente, maar ook op wat de rente zegt over de economische vooruitzichten.

Welke aandelen reageren het sterkst op de rente?

Niet elk aandeel is even rentegevoelig. Dit zijn de grote patronen, met voorbeelden uit de huidige markt:

Groeibedrijven met winst ver in de toekomst

Zoals het rekenvoorbeeld liet zien, zijn dit de gevoeligste. Vorige week verloor de Nasdaq 2,1% op één dag en de Dow slechts 0,3%: de technologie-index is vol met bedrijven waarvan de waardering op winsten van over vele jaren rust. Dat betekent niet dat de bedrijven zelf zwak zijn. NVIDIA rapporteerde over de laatste vier kwartalen volgens SEC-cijfers een omzet van circa $303 miljard (+83%) bij een nettomarge van 63,7%, en Microsoft een omzet van circa $332 miljard (+17,8%) bij een nettomarge van 40,3%. Zulke bedrijven maken nu winst; de koersdruk komt dan vooral uit de vraag hoeveel van de groei al in de koers zit en hoe lang die groei aanhoudt.

Bedrijven met veel schuld

Wie veel geleend geld nodig heeft, voelt hogere rente tweemaal: in de waardering én in de winst. In ons stuk over Oracle, Micron en CoreWeave zien we hoe dat uitpakt voor bedrijven die de AI-bouw met schuld of eigen kasstroom financieren.

Banken en verzekeraars

Financiële bedrijven zijn een uitzondering op de regel. Banken verdienen aan het verschil tussen wat ze op leningen ontvangen en wat ze op spaargeld betalen, dus een hogere rente kan hun marge verruimen. Bij JPMorgan bedroeg de nettowinst over de laatste vier kwartalen volgens SEC-cijfers $65,1 miljard bij een rendement op eigen vermogen van 17,4%. Maar een hoge rente vergroot ook het risico dat leners niet meer kunnen betalen. Het netto-effect hangt dus af van de curve (het verschil tussen korte en lange rente) en van de kredietkwaliteit.

Defensieve aandelen en dividendbetalers

Bedrijven met stabiele winsten en hoge uitkeringen, zoals consumentengoederen en nutsbedrijven, worden vaak vergeleken met obligaties. Stijgt de obligatierente, dan verliezen ze een deel van hun aantrekkingskracht als "obligatievervanger", al blijft hun winst doorgaans beter voorspelbaar. Meer over dit type bedrijf leest u in cyclische en defensieve aandelen.

Hoe zit het nu: waar staat de rente en wat verwacht de markt?

Volgens marktcommentaren op basis van de FedWatch-data van CME prijst de markt voor de Fed-vergadering van 27-28 oktober nog circa 15–17% kans op een renteverhoging, terwijl voor december circa 90% genoemd wordt. De beleidsrente staat na de verhoging van september op 3,75–4,00%; de 10-jaarsrente stond deze week rond 5,07–5,12%, het hoogste niveau sinds 2002 of daar vlakbij. Dit zijn marktverwachtingen en geen zekerheden: ze veranderen met elk inflatiecijfer, zoals de afgelopen weken bleek toen de kans op een oktoberverhoging binnen enkele dagen van circa 54% naar circa 17% zakte. De actuele ontwikkelingen volgt u in onze analyse van de Fed-vergadering en in het artikel over de slechtste Nasdaq-week sinds juni.

Wat opvalt, is dat de lange rente hoger staat dan de beleidsrente. Dat betekent dat de markt niet alleen verdere verhogingen verwacht, maar ook een extra vergoeding eist voor het vastzetten van geld voor tien jaar (de looptijdpremie), bijvoorbeeld door zorgen over inflatie en de omvang van de overheidsschuld. Voor aandelenbeleggers is dat laatste belangrijker dan het besluit van één vergadering: een Fed-besluit werkt vaak maar kort door, terwijl een structureel hogere lange rente de waardering van de hele markt verschuift.

Wat betekent dit voor een Nederlandse belegger?

Voor wie via een Nederlandse broker in Amerikaanse aandelen belegt, werkt de Amerikaanse rente indirect ook via de dollar: een hogere Amerikaanse rente trekt vaak kapitaal aan en kan de dollar sterker maken, wat het euro-rendement beïnvloedt. Dat effect is een apart thema; zie ons artikel over valutarisico bij Amerikaanse aandelen. Hier volstaat dat u beseft dat u bij Amerikaanse aandelen twee renteomgevingen kruist: die van de Fed en die van de ECB.

Visie en vooruitzichten: wat bepaalt de komende maanden?

Het centrale spanningsveld is dat inflatie en groei in verschillende richtingen trekken. Zolang de inflatie hoger ligt dan de Fed wil (de laatste meting was 3,7% voor september) en olie rond de $100–110 handelt, heeft de centrale bank weinig ruimte om te versoepelen. Dat houdt de discontovoet voor aandelen hoog. De waardering van groeibedrijven kan alleen op twee manieren herstellen: de rente zakt, of de winsten groeien sneller dan de markt verwachtte. Voor bedrijven met een zeer hoge groei, zoals de leveranciers van AI-hardware, is het tweede scenario niet ondenkbaar; voor bedrijven die nog verlies maken is het eerste vrijwel noodzakelijk.

Wat beleggers kunnen leren van deze periode is dat waardering en bedrijfskwaliteit twee aparte vragen zijn. Een uitstekend bedrijf kan een tegenvallend aandeel zijn als de rente stijgt, en een gewoon bedrijf kan relatief goed presteren omdat zijn winsten dichtbij liggen. Daarom kijken ervaren beleggers niet alleen naar de koers of naar de winstgroei, maar ook naar de duur van de kasstromen: hoe snel krijgt het bedrijf zijn geld terug? Wie dat bij elk aandeel in zijn portefeuille kan beantwoorden, weet ook hoe rentegevoelig die portefeuille is. Spreiding over sectoren, zoals beschreven in portefeuille diversifiëren over sectoren, helpt daarbij.

Een tweede les betreft de tijdshorizon. Rente-schokken veroorzaken vaak scherpe koersbewegingen op korte termijn, terwijl bedrijfswinsten op lange termijn de koers bepalen. Dat verklaart waarom beleggingshorizon en spreiding zo vaak worden genoemd; zie ook hoe lang houdt u Amerikaanse aandelen vast.

Veelgemaakte denkfouten over rente en aandelen

• "Rente omhoog betekent altijd aandelen omlaag." Niet altijd. Stijgt de rente omdat de economie sterk is en de winsten meegroeien, dan kunnen aandelen gewoon stijgen. Het is vooral een rente-schok (sneller dan verwacht) die pijn doet.
• "De Fed bepaalt de aandelenmarkt." De Fed bepaalt de korte rente; de markt bepaalt de lange. Beleggers reageren vaak al weken vóór een besluit op wat ze verwachten, en het eigenlijke besluit is dan geen nieuws meer.
• "Alle sectoren reageren hetzelfde." Zoals hierboven te zien reageren groeiaandelen, banken en defensieve bedrijven op heel verschillende manieren.
• "Een hoge rente is voorbij als de Fed stopt." De 10-jaarsrente kan hoog blijven door inflatieverwachtingen en overheidsschuld, ook als de beleidsrente niet verder stijgt.

Hoe gebruikt u dit in de praktijk?

Dit artikel geeft geen koop- of verkoopsignaal, maar wel een handvol vragen die u bij elk aandeel kunt stellen: komt de winst vooral nu of pas over jaren? Hoeveel schuld heeft het bedrijf en wanneer moet het herfinancieren? Verdient het geld aan hogere rente (bank) of betaalt het ervoor (bouwer, vastgoed)? En hoe verhoudt het winstrendement zich tot de obligatierente? Met die vier vragen begrijpt u in de meeste gevallen waarom een koers op een rentebericht reageert zoals hij doet. Voor wie dit in de praktijk wil volgen, loont het om de rente als vaste variabele in de eigen analyse op te nemen, naast de kwartaalcijfers.

Onderdeel van ons dossier Beleggen leren →

De informatie in dit artikel is uitsluitend bedoeld ter informatie. De genoemde koersen en cijfers kunnen inmiddels zijn gewijzigd. Dit is geen beleggingsadvies.